Christian Bobin: "Het is de goedheid die mij verbaast in dit leven, die is zoveel unieker dan het kwaad."

De wereld van religies – 25/11/2022

Christian Bobin, schrijver van fragiele verhalen en virtuoos van het literaire fragment, is vrijdag op 71-jarige leeftijd overleden. In een interview met "Le Monde des religions" in 2007 vertelde hij over zijn relatie met "het onzichtbare, dat aan alles betekenis lijkt te geven".

De schrijver Christian Bobin overleed afgelopen vrijdag, 25 november, op 71-jarige leeftijd. In zijn werk, dat varieerde van romans en dagboeken tot prozapoëzie, wist hij de verwondering in kleine dingen naar voren te brengen met eenvoudige woorden, muzikale frasen en subtiele, stralende woordspelingen. *Une petite robe de fête* (Een klein feestjurkje) , gepubliceerd in 1991. Dit werd gevolgd door een meesterwerk, * Le Très-Bas * (De zeer nederige), opgedragen aan Franciscus van Assisi, dat in 1993 de Prix des Deux Magots en de Grand Prix Catholique de Littérature ontving. In 2016 werd hem de Prix de l'Académie Française toegekend voor zijn gehele oeuvre.

Maar roem en het Parijse leven lieten Christian Bobin altijd onberoerd. Hij bleef lange tijd op zijn eigen manier schrijven en leven, zonder internet maar met een liefde voor stilte en bloementuinen. En als hij in 2007 instemde met een interview voor Le Monde des Religions , was dat, zo zei hij, minder om te pronken dan om zichzelf het plezier van een menselijke ontmoeting en de vreugde van een openhartig gesprek te gunnen.

Dit interview verscheen oorspronkelijk in "Le Monde des Religions" nr. 25, september-oktober 2007.
Het interview werd afgenomen door Frédéric Lenoir en Karine Papillaud.

U bent een beroemde, maar teruggetrokken schrijver, die zich bewust zeer discreet opstelt in de media. Waar komt uw behoefte aan terugtrekking vandaan?

Zoals zo vaak het geval is in dit leven, zijn dingen met elkaar verweven: in wat je zo treffend mijn teruggetrokkenheid noemt, schuilt een element van karakter, een soort bescheidenheid, en de angst dat woorden, door te vaak in het volle daglicht te worden blootgesteld, hun vitaliteit zouden verliezen. Niets is zo oogverblindend als de sporen van mussen in de sneeuw: ze laten je de vogel in zijn geheel zien. Maar daarvoor heb je sneeuw nodig. Het equivalent van sneeuw in een mensenleven is stilte, discretie, die afstand die ware verbinding mogelijk maakt.

Mijn terugtrekking is geen misantropie; het is juist wat me een veiligere verbinding met de wereld geeft. Als ik schrijf, voel ik me als een kind dat, alleen gelaten in zijn kamer, tegen zichzelf begint te praten, iets harder dan redelijk is, om gehoord te worden in de kamer ernaast waar zijn ouders of andere mensen zouden kunnen zijn.

Deze afbeelding brengt je terug naar je eigen kindertijd. Heb je ooit de eenzaamheid van het kleine jongetje dat je ooit was ervaren?

Ik heb een kinderlijke levenshouding die blijft bestaan: ik ben altijd aangetrokken geweest tot wat ogenschijnlijk nutteloos, zwak en achtergelaten is, terwijl de grote koets van de wereld voorbij raast. Een kind is zelden nieuwsgierig naar wat volwassenen bezighoudt. Het richt zijn aandacht op wat het ontgaat of wat, hoewel onbeduidend, op het kind lijkt.

Ik kan bijvoorbeeld een hele middag rond een paardenbloem draaien om de tekst te vinden die bij me past, die de wens van deze paardenbloem vervult en er precies van maakt wat ik erin zag, namelijk een zon die vlakbij ons neerdaalt.

Worden deze gemoedstoestanden teweeggebracht door het beschouwen van schoonheid of door meditatie?

Ik kan het denken niet loskoppelen van de schoonheid. Ze delen een gemeenschappelijke wortel in de werkelijkheid. De kleine sterretjes die paardenbloemen in juni vormen, zijn veel echter en verlichtender dan alle lampen van onze kennis.

Genade is God zien staan ​​op de punt van een naald, vluchtig, oneindig klein

Wat ik zoek, en wat ik moeilijk onder woorden kan brengen, vind ik niet in theoretische sluimer, noch in de ergernissen van de economie of het mechanische lawaai van de wereld. Dit raakt mij persoonlijk en, geloof ik, raakt ieder van ons. Ik probeer kleine huisjes van boeken te creëren, schoon genoeg zodat het onzichtbare, dat volgens mij betekenis geeft aan al het leven, binnen kan komen en verwelkomd kan worden.

Heeft deze onzichtbare entiteit enige connectie met het goddelijke? Geef je het in ieder geval een naam?

Paradoxaal genoeg bestaat dit onzichtbare rijk volledig uit zichtbare dingen. Maar deze dingen zijn bevrijd van onze hebzucht, onze verlangens en onze zorgen. Het zijn de vertrouwde dingen die we gewoon toelaten te zijn en tot ons te komen. In die zin ken ik geen boek dat realistischer is dan de Evangeliën. Dit boek is als brood op tafel: het alledaagse is de basis van alle poëzie.

Heeft hun boodschap een bijzondere weerklank in uw boeken?

Het diepste licht heb ik geput uit het werk van een auteur die ik bovenal waardeer, Jean Grosjean, en in het bijzonder uit zijn boek *Christelijke Ironie *, een uiterst nauwkeurige lezing van het Evangelie van Johannes: het is een belangrijk werk uit de 20e ^eeuw . De auteur proeft elk woord van Christus, dringt in elk woord door als een bij die zich in elke rozenstruikbloem stort, om de volle betekenis ervan te doorgronden.

Aan het einde van het Evangelie staat: "Jezus heeft nog veel meer gedaan; als al die dingen zouden worden opgeschreven, zou er volgens mij niet genoeg ruimte zijn voor de hele wereld, zelfs niet voor de boeken die erover geschreven zouden worden." Ik heb deze uitspraak letterlijk genomen: ik probeer aandacht te hebben voor het heden, voor wie er tegen me spreekt of voor wat er voor me stil blijft; ik zoek in de meest wankele momenten van het heden naar datgene wat niet in de duisternis zal verdwijnen zoals al het andere. De hemel is wat verlicht wordt in de persoonlijke ontmoeting. De essentie van het leven, en dat is de essentie van de Evangeliën, is dat alles wat ertoe doet zich altijd tussen twee mensen afspeelt.

Heb je in je kindertijd of volwassenheid momenten van verlichting of mystieke ervaringen meegemaakt?

Het was niet zozeer een openbaring, maar een dieper, meer diffuus gevoel, een gevoel waarvan ik soms dacht dat ik het kwijt was, maar dat altijd weer terugkeerde: het gevoel van welwillendheid verweven in het soms verscheurde weefsel van het dagelijks leven. Dit gevoel bleef altijd aanwezig, onder de vermoeidheid, de uitputting en zelfs de wanhoop. Ik blijf steeds weer terugkomen op één woord: vriendelijkheid. Het is vriendelijkheid die me in dit leven zo verbaast; het is zoveel unieker dan het kwaad.

Wat heb je meegemaakt dat de diepste indruk op je heeft gemaakt in je leven?

Ongetwijfeld het verlies van geliefden. We beseffen dat we leeg worden als iemand van wie we houden sterft. Dat we geen andere betekenis hebben dan bewoond te worden door mensen wier aanwezigheid ons vreugde brengt of wier naam ons verlicht. En wanneer deze aanwezigheden vervagen, wanneer de namen verdwijnen, is er een vreemd en pijnlijk moment waarop we voor onszelf worden als een huis dat leeg is van zijn bewoners. Uiteindelijk bezitten we niets meer.

Het verdriet is een beproeving die je moet doorstaan. Het is een mentale beproeving die je ten volle ervaart. Door dingen die onvermijdelijk zullen gebeuren te onderdrukken, ondermijnen we de basis van onze diepste gedachten. We riskeren ons over te geven aan het onwerkelijke, wat mij het gevaarlijkste lijkt dat er in deze wereld bestaat.

Dat wil zeggen?

Het onwerkelijke is het verlies van menselijke betekenis, dat wil zeggen, het verlies van wat fragiel, traag en onzeker is. Het onwerkelijke is wanneer alles heel gemakkelijk is, wanneer er geen dood meer is en alles soepel verloopt. In tegenstelling tot technologische vooruitgang, is spirituele vooruitgang gelijk aan een
toename van moeilijkheden: hoe meer beproevingen er zijn, hoe dichter je bij een hemelpoort komt. Terwijl het onwerkelijke je van alles bevrijdt, inclusief jezelf: alles stroomt wonderbaarlijk, maar er blijft niemand over.

Leven we niet ook in het rijk van het onwerkelijke door bijvoorbeeld te religieus te zijn, zoals door te geloven in een leven na de dood of in de goedheid van God?

We kunnen met God doen wat kinderen met een boom doen, namelijk ons ​​achter hem verschuilen. Uit angst voor het leven. De valkuilen in dit leven zijn talloos, zoals denken dat we aan de goede kant staan, dat we alle valkuilen hebben gezien en geteld, of dat we voor eens en voor altijd weten wat zichtbaar en onzichtbaar is. Zo werkt het niet.

Religies zijn ongeletterd in hun eigen heilige schriften

Religies zijn omslachtig. Ze zijn gebaseerd op prachtige teksten. Maar bovenal zijn ze onwetend in hun eigen heilige schriften. Ze vergeten nooit hun macht. Ze willen de stroom van het leven naar hun eigen hand zetten. Uiteindelijk zouden we God van God moeten ontdoen. We zouden kunnen spreken van een God die atheïst is ten opzichte van zijn eigen religies.

Je had het eerder over "theoretische sluimer". Is kennis een belemmering voor een spiritueel pad?

Het is moeilijk te beantwoorden. Kierkegaard sprak over directe en indirecte communicatie. Simpel gezegd is directe communicatie het overdragen van kennis: je geeft het zoals je een object zou geven. Indirecte communicatie is volgens hem de enige vorm die geschikt is voor intellectuele zaken: je moet niets direct overdragen. Waarheid is geen object, maar een verbinding tussen twee mensen.

Daarom spreekt Christus in gelijkenissen en zelden rechtstreeks. Zijn woorden zijn rijk aan beeldspraak, met net genoeg raadselachtigheid om het pad in de geest van zijn toehoorder te laten ontvouwen, zodat de toehoorder zelf aan de slag kan. Dit is de oorsprong van alle ware poëzie: er moet iets ontbreken om een ​​gevoel van volheid te kunnen ervaren. Het probleem met wat wij kennis noemen, is dat alles al gedaan, gekookt en zelfs herkauwd is.

“Ik ben geboren in een wereld die steeds minder over de dood wilde horen en die dat doel nu heeft bereikt, zonder te beseffen dat ze zichzelf daarmee veroordeeld heeft om ook niet meer over genade te willen horen.” Dit is een zin uit de bundel *Pure Presence *, gepubliceerd in 1999. Hoe zou u deze reflectie vandaag de dag uitbreiden?

Vergeef me mijn banaliteit, maar we zijn ons nooit zo bewust van het leven als wanneer we weten dat het op elk moment kan doven en tot stof kan verbrokkelen. De dood is een uitstekende metgezel, een zeer vruchtbare bodem om over het leven na te denken. Als we de ene verdrijven, veroordelen we de andere tot uitputting in de gevangenis van voortdurende afleiding.

Het heldere besef van het leven, voortkomend uit de kalme contemplatie van zijn fragiliteit, is genade zelf. Genade is God zien balanceren op de punt van een naald: iets vluchtigs, oneindig kleins, dat bovenal niet vraagt ​​om vastgehouden te worden, en dat samenvalt met de onvergankelijke vreugde van het leven. Emily Dickinson schreef in een van haar brieven: "Het simpele feit dat ik leef, is voor mij een extase."

Heb je, wat betreft de dood, hoop, een diepgewortelde overtuiging?

Ik heb het gevoel dat het beste in ons, als we het koesteren, niet zal verdorren, niet door de dood zal worden weggevaagd. Ik kan er nauwelijks meer over zeggen. Of beter gezegd: pasgeborenen, zoals ik al vaak heb geschreven, zijn mijn leermeesters. De baby die plat in zijn wiegje ligt, met de verwonderde hemel van onze ogen erop gericht, is het beeld bij uitstek van de wederopstanding. Het blote voorhoofd van pasgeborenen is prachtig. Het is vertrouwen dat de schedel vervangt. Vertrouwen is de wieg van het leven.

Frédéric Lenoir en Karine Papillaud