Le Monde des religies nr. 47, mei-juni 2011 —
De wind van vrijheid die de afgelopen maanden door de Arabische wereld waait, baart westerse regeringen zorgen. Getraumatiseerd door de Iraanse revolutie, steunden we decennialang dictaturen, in de veronderstelling dat ze een bolwerk tegen het islamisme vormden. Het kon ons weinig schelen dat de meest fundamentele mensenrechten werden geschonden, dat er geen vrijheid van meningsuiting bestond, dat democraten werden gevangengezet, dat een kleine, corrupte elite alle rijkdommen van het land plunderde voor eigen gewin… We konden rustig slapen: deze volgzame dictators beschermden ons tegen een mogelijke overname door oncontroleerbare islamisten. Wat we vandaag zien, is dat deze mensen in opstand komen omdat ze, net als wij, verlangen naar twee waarden die de menselijke waardigheid onderbouwen: rechtvaardigheid en vrijheid. Deze opstanden werden niet ontketend door ideologen met baarden, maar door wanhopige werkloze jongeren, hoogopgeleide en verontwaardigde mannen en vrouwen, en burgers uit alle lagen van de bevolking die een einde eisen aan onderdrukking en onrecht. Dit zijn mensen die in vrijheid willen leven, die willen dat de middelen eerlijker worden gedeeld en verdeeld, en die willen dat er rechtvaardigheid en een onafhankelijke pers bestaan. Deze mensen, van wie we dachten dat ze alleen onder de ijzeren vuist van een goede dictator konden overleven, geven ons nu een voorbeeldige les in democratie. Laten we hopen dat chaos of een gewelddadige onderdrukking de vlammen van de vrijheid niet zullen doven. En hoe kunnen we doen alsof we vergeten dat we twee eeuwen geleden om dezelfde redenen revoluties hadden ?
Politieke islam is zeker een gif. Van de moord op Koptische christenen in Egypte tot die op de gouverneur van Punjab in Pakistan die voorstander was van een herziening van de blasfemiewet, zaaien ze onophoudelijk terreur in naam van God, en we moeten met al onze kracht strijden tegen de verspreiding van dit kwaad. Maar we zullen het zeker niet stoppen door meedogenloze dictaturen te steunen; integendeel. We weten dat het islamisme zich voedt met haat tegen het Westen, en veel van deze haat komt voort uit de dubbele moraal die we voortdurend hanteren in naam van de realpolitik : ja tegen grote democratische principes, nee tegen de toepassing ervan in moslimlanden om ze beter te kunnen controleren. Ik zou eraan willen toevoegen dat deze angst voor een islamitische machtsovername mij steeds onwaarschijnlijker lijkt. Niet alleen omdat de aanvoerders van de huidige opstanden in Tunesië, Egypte en Algerije ver verwijderd zijn van islamitische kringen, maar ook omdat, zelfs als islamitische partijen ongetwijfeld een belangrijke rol zullen spelen in het komende democratiseringsproces, hun kans op een meerderheid uiterst klein is. En zelfs als ze dat wel zouden doen, zoals in Turkije midden jaren negentig, is er geen garantie dat de bevolking hen zou toestaan de sharia op te leggen en hen te onttrekken aan electorale controle. Volkeren die zich proberen te bevrijden van langdurige dictaturen hebben weinig zin om terug te vallen onder het juk van nieuwe despoten die hen zouden beroven van een vrijheid waar ze zo lang naar hebben verlangd en die ze zo hard hebben verworven. De Arabische volkeren hebben de Iraanse ervaring van dichtbij meegemaakt en zijn zich terdege bewust van de tirannie die de ayatollahs en mullahs uitoefenen over de hele samenleving. Het is niet op een moment dat Iraniërs proberen te ontsnappen aan het wrede experiment van theocratisch bewind dat hun buren waarschijnlijk van zoiets zullen dromen. Laten we daarom onze angsten en kleinzielige politieke berekeningen opzij zetten en vol enthousiasme en van harte de mensen steunen die in opstand komen tegen hun tirannen.