De wereld van religies nr. 60 – juli/augustus 2013 –
Volgens een Joods verhaal schiep God Eva vóór Adam. Omdat Eva zich verveelde in het paradijs, vroeg ze God om een metgezel. Na zorgvuldige overweging willigde God haar verzoek in: "Goed, ik zal de mens scheppen. Maar pas op, hij is erg gevoelig: vertel hem nooit dat jij vóór hem geschapen bent, hij zou het heel slecht opvatten. Laat dit een geheim blijven tussen ons... tussen vrouwen!"
Als God bestaat, is het overduidelijk dat hij geen geslacht heeft. Men zou zich dan kunnen afvragen waarom de meeste grote religies hem uitsluitend als een mannelijk wezen hebben voorgesteld. Zoals het themanummer ons eraan herinnert, was dit niet altijd het geval. De verering van de Grote Godin ging ongetwijfeld vooraf aan die van "Yahweh, Heer der Legerscharen ", en godinnen namen een prominente plaats in in de pantheons van vroege beschavingen. De vermannelijking van de geestelijkheid is ongetwijfeld een van de belangrijkste redenen voor deze omkering, die zich gedurende de drie millennia vóór onze jaartelling voltrok: hoe kon een stad en een religie die door mannen werden geregeerd een oppergod van het tegenovergestelde geslacht vereren? Met de ontwikkeling van patriarchale samenlevingen was de zaak beslecht: de oppergod, of de ene god, kon niet langer als vrouwelijk worden beschouwd. Dit gold niet alleen voor zijn representatie, maar ook voor zijn karakter en functie: zijn eigenschappen van kracht, dominantie en macht werden gewaardeerd. In de hemel, net als op aarde, wordt de wereld geregeerd door een dominante man.
Hoewel het vrouwelijke aspect van het goddelijke in religies blijft voortbestaan via diverse mystieke of esoterische stromingen, wordt deze hypermasculinisering van God pas in de moderne tijd werkelijk uitgedaagd. We zien geen verschuiving van een mannelijke naar een vrouwelijke representatie van het goddelijke, maar eerder een herstel van het evenwicht. God wordt niet langer primair gezien als een strenge rechter, maar bovenal als goed en barmhartig; gelovigen gaan steeds meer geloven in zijn welwillende voorzienigheid. Je zou kunnen zeggen dat de typisch 'vaderlijke' figuur van God vervaagt ten gunste van een meer typisch 'moederlijke' representatie. Ook gevoeligheid, emotie en kwetsbaarheid worden gewaardeerd in de spirituele ervaring. Deze evolutie is duidelijk verbonden met de herwaardering van vrouwen in onze moderne samenlevingen, die steeds meer invloed heeft op religies, met name door vrouwen toegang te geven tot onderwijs- en leiderschapsposities binnen religieuze diensten. Het weerspiegelt ook de erkenning, in onze moderne samenlevingen, van eigenschappen en waarden die als meer 'typisch' vrouwelijk worden beschouwd, hoewel ze uiteraard evenzeer mannen als vrouwen aangaan: mededogen, openheid, gastvrijheid en de bescherming van het leven. Geconfronteerd met de alarmerende heropleving van machismo in religieus fundamentalisme van allerlei aard, ben ik ervan overtuigd dat deze herwaardering van vrouwen en deze feminisering van het goddelijke de belangrijkste sleutel vormen tot een ware spirituele vernieuwing binnen religies. De vrouw is zonder twijfel de toekomst van God.
Ik maak van deze gelegenheid gebruik om hulde te brengen aan twee vrouwen die onze trouwe lezers goed kennen. Jennifer Schwarz, voormalig hoofdredacteur van uw tijdschrift, begint aan een nieuw avontuur. Ik dank haar van harte voor het enthousiasme en de vrijgevigheid waarmee zij zich meer dan vijf jaar lang aan deze functie heeft gewijd. Ik heet haar opvolger, Virginie Larousse, van harte welkom. Mevrouw Larousse was eerder hoofdredacteur van een wetenschappelijk tijdschrift over religies en doceerde godsdienstgeschiedenis aan de Universiteit van Bourgondië. Zij heeft jarenlang bijdragen geleverd aan Le Monde des Religions .