Psychologies Magazine, juli 2002 —
Sinds het verval van collectieve idealen, zowel religieuze als politieke, is de behoefte om betekenis te vinden in ons individuele leven steeds duidelijker geworden. En voor het eerst in de geschiedenis hebben we allemaal toegang tot het spirituele erfgoed van de mensheid. We zijn geworteld in zeer diverse religieuze tradities en geografische en culturele gebieden, maar ik ben getroffen door de overeenkomsten die de belangrijkste stromingen binnen de spiritualiteit verenigen. De antwoorden verschillen soms, maar de zorgen zijn identiek en de nadruk ligt vaak op dezelfde punten, te beginnen met de existentiële toestand van de mensheid.
Het menselijk leven kent een grote uitdaging: die van bevrijding, kennis en verlossing. Wat de oorzaak ook moge zijn (de erfzonde volgens de Bijbel, onwetendheid volgens India of Griekse wijsheid…), men is het er over het algemeen mee eens dat de mens geboren wordt in een staat van onvolledigheid, paradoxen, ongeluk en innerlijke verdeeldheid, en dat hij moet streven naar een staat van vervulling, harmonie en innerlijke eenheid. Lao Tzu herinnerde ons eraan dat "alle tegenstrijdigheden slechts schijn zijn". Vervolgens wordt benadrukt dat dit pad, dat leidt van onvolledigheid naar vervulling, van onwetendheid naar wijsheid, van lijden naar gelukzaligheid, begint met introspectie. "Ken jezelf", stond geschreven op de tempel van Delphi. "Er is maar één ding
te doen: kijk diep in jezelf", herhaalde de hedendaagse hindoeïstische mysticus Ramana Maharshi tegen zijn discipelen.
Een ander punt van overeenstemming betreft hoe we het leven verwelkomen. Een houding van acceptatie en vertrouwen is noodzakelijk voor innerlijke vrede. Het heeft bijvoorbeeld geen zin om te proberen de loop der gebeurtenissen te veranderen als we er geen controle over hebben. "Vraag niet dat dingen gebeuren zoals je wilt, maar wens dat ze gebeuren zoals ze gebeuren, en je zult gelukkig zijn," schreef de stoïcijnse filosoof Epictetus. Evenzo wordt er wijdverbreid de nadruk gelegd op de noodzaak om met volle aandacht in het huidige moment te leven. Je hoeft geen ascetische oefeningen te doen om wijs of heilig te worden: spiritualiteit is belichaamd in het hier en nu, in de manier waarop we de kleine dingen van het dagelijks leven ervaren. "God zit in de potten en pannen van je keuken," zei Teresa van Avila tegen haar zusters.
Het is ook belangrijk te onthouden dat vrijheid iets is dat gewonnen moet worden. Mensen worden niet vrij geboren; ze worden vrij door het nastreven van kennis (het werk van het intellect) en zelfbeheersing (de inspanning van de wil). Het idee dat het spirituele pad geworteld is in fundamentele morele principes en bloeit in de liefde voor anderen is een terugkerend thema. "Wie mededogen heeft, bezit alle leringen; wie het niet heeft, bezit er geen", zegt een Tibetaans spreekwoord.
Er zouden nog veel meer overeenkomsten genoemd kunnen worden. Maar laten we bovenal de centrale gedachte van alle spiritualiteiten en wijsheidstradities ter wereld in gedachten houden: de mensheid is geroepen om aan zichzelf te werken, om haar wezen te transformeren. Daarvoor draagt zij de volledige verantwoordelijkheid.
Juli 2002