De wereld van religies nr. 62 – november/december 2013 –
Wat betreft wonderen ken ik geen tekst die zo diepgaand en verhelderend is als de reflectie die Spinoza ons biedt in hoofdstuk 6 van zijn Theologisch-Politiek Traktaat. "Net zoals men elke wetenschap die het menselijk verstand te boven gaat goddelijk noemt, ziet men de hand van God in elk fenomeen waarvan de oorzaak doorgaans onbekend is," schrijft de Nederlandse filosoof. God kan immers niet handelen buiten de natuurwetten die Hij zelf heeft ingesteld. Als er onverklaarbare fenomenen bestaan, spreken deze nooit de natuurwetten tegen, maar ze lijken ons "wonderbaarlijk" of "verbazingwekkend" omdat onze kennis van de complexe natuurwetten nog beperkt is. Spinoza legt daarom uit dat de wonderen die in de Schrift worden beschreven, ofwel legendarisch zijn, ofwel het resultaat van natuurlijke oorzaken die ons begrip te boven gaan: zoals het geval is met de Rode Zee, die zich naar verluidt splitste onder invloed van een hevige wind, of met de genezingen van Jezus, die tot nu toe onbekende krachten van het menselijk lichaam of de menselijke geest mobiliseren. De filosoof onderneemt vervolgens een politieke deconstructie van het geloof in wonderen en hekelt de "arrogantie" van hen die willen aantonen dat hun religie of natie "God dierbaarder is dan alle andere". Hij beschouwt het geloof in wonderen, opgevat als bovennatuurlijke verschijnselen, niet alleen als een "domheid" die indruist tegen de rede, maar ook als een strijd met het ware geloof, en als iets dat het ondermijnt: "Als er zich in de natuur een verschijnsel zou voordoen dat niet in overeenstemming is met haar wetten, zou men noodzakelijkerwijs moeten toegeven dat het ertegen indruist en dat het de orde omverwerpt die God in het universum heeft gevestigd door het algemene wetten te geven om het eeuwig te reguleren. Hieruit moet men concluderen dat het geloof in wonderen moet leiden tot universele twijfel en atheïsme."
Met pijn in het hart schrijf ik dit redactioneel, want het is mijn laatste. Het is immers bijna tien jaar geleden dat ik de leiding van Le Monde des Religions overnam. De tijd is gekomen om het stokje over te dragen en al mijn tijd te wijden aan mijn persoonlijke projecten: boeken, toneelstukken en, hopelijk binnenkort, een film. Ik heb enorm veel plezier beleefd aan dit bijzondere uitgeversavontuur en dank u van harte voor uw loyaliteit, waardoor dit tijdschrift een ware autoriteit op het gebied van religie is geworden in de Franstalige wereld (het wordt verspreid in zestien Franstalige landen). Ik hoop van harte dat u het blijft steunen en ben blij de leiding over te dragen aan Virginie Larousse, de hoofdredacteur, die een uitstekende kennis van religies en een gedegen journalistieke ervaring heeft. Zij zal worden bijgestaan door een redactiecommissie bestaande uit een aantal bekende gezichten. We werken samen aan een nieuwe opzet, die u in januari zult ontdekken en die zij zelf in de volgende uitgave zal presenteren.
Ik wens iedereen het allerbeste voor de toekomst.
Lees artikelen online van Le Monde des Religions: www.lemondedesreligions.fr