Le Monde des religies nr. 42, juli-augustus 2010 —
Het is verbazingwekkend, vooral voor een scepticus, om te zien hoe hardnekkig astrologische overtuigingen en praktijken in alle culturen ter wereld zijn gebleven. Vanaf de vroegste beschavingen, China en Mesopotamië, is er geen belangrijk cultureel gebied te vinden dat niet getuige is geweest van de bloei van het astrologische geloof. En hoewel men dacht dat het in het Westen sinds de 17e eeuw en de opkomst van de wetenschappelijke astronomie op sterven na dood was, lijkt het de afgelopen decennia in twee vormen uit de as te zijn herrezen: populaire (horoscopen in kranten) en gecultiveerde – de psychoastrologie van de geboortehoroscoop, die Edgar Morin zonder aarzeling definieert als een soort "nieuwe wetenschap van het onderwerp". In oude beschavingen waren astronomie en astrologie met elkaar verweven: nauwkeurige observatie van de hemelkoepel (astronomie) maakte het mogelijk om gebeurtenissen op aarde te voorspellen (astrologie). Deze correlatie tussen hemelse gebeurtenissen (eclipsen, planetaire conjuncties, kometen) en aardse gebeurtenissen (hongersnood, oorlog, de dood van een koning) vormt de basis van de astrologie. Hoewel astrologie gebaseerd is op millennia van observaties, is het geen wetenschap in de moderne zin van het woord, omdat de grondslag ervan onbewijsbaar is en de praktijk ervan onderhevig is aan talloze interpretaties. Het is daarom een symbolische kennis, gebaseerd op het geloof in een mysterieuze correlatie tussen de macrokosmos en de microkosmos (de samenleving, het individu). In de oudheid dankte astrologie haar succes aan de behoefte van rijken om te kunnen voorspellen en te begrijpen door te vertrouwen op een hogere orde, de kosmos. Door de tekenen aan de hemel te interpreteren, konden ze de waarschuwingen van de goden begrijpen. Vanuit een politiek en religieus perspectief is de astrologie door de eeuwen heen geëvolueerd naar een meer geïndividualiseerde en seculiere interpretatie. In Rome, aan het begin van onze jaartelling, raadpleegden mensen een astroloog om de geschiktheid van een bepaalde medische ingreep of carrièreproject te bepalen. De moderne heropleving van de astrologie onthult een grotere behoefte aan zelfkennis door middel van een symbolisch instrument: de geboortehoroscoop, waarvan men gelooft dat deze iemands karakter en de grote lijnen van zijn of haar lot onthult. Het oorspronkelijke religieuze geloof wordt verworpen, maar niet het geloof in het lot, aangezien men ervan uitgaat dat het individu op een precies moment geboren wordt waarop de hemelkoepel zijn potentieel manifesteert. Deze wet van universele correspondentie, die de kosmos met de mensheid verbindt, vormt tevens de basis van wat esoterisme wordt genoemd, een veelzijdige religieuze stroming parallel aan de grote religies, die in het Westen haar wortels vindt in het stoïcisme (de wereldziel), het neoplatonisme en het oude hermetisme. De moderne behoefte om verbinding te maken met de kosmos draagt bij aan dit verlangen naar een "herbetovering van de wereld", kenmerkend voor de postmoderniteit. Toen astronomie en astrologie zich in de 17e eeuw van elkaar scheidden, waren de meeste denkers ervan overtuigd dat het astrologische geloof voorgoed zou verdwijnen en gereduceerd zou worden tot louter fabeltjes. Een afwijkende stem klonk: die van Johannes Kepler, een van de grondleggers van de moderne astronomie, die astrologische kaarten bleef opstellen en uitlegde dat men geen rationele verklaring voor astrologie moest zoeken, maar simpelweg de praktische effectiviteit ervan moest erkennen. Tegenwoordig is het duidelijk dat astrologie niet alleen een heropleving doormaakt in het Westen, maar ook nog steeds wordt beoefend in de meeste Aziatische samenlevingen. Daarmee wordt een behoefte vervuld die zo oud is als de mensheid zelf: het vinden van betekenis en orde in zo'n onvoorspelbare en ogenschijnlijk chaotische wereld.
Ik wil onze vrienden Emmanuel Leroy Ladurie en Michel Cazenave hartelijk bedanken voor hun bijdrage aan onze krant door de jaren heen. Zij geven het stokje door aan Rémi Brague en Alexandre Jollien, die wij met veel plezier verwelkomen.
http://www.youtube.com/watch?v=Yo3UMgqFmDs&feature=player_embedded