Le Monde des religies nr. 44, november-december 2010 —
Het enorme succes van Xavier Beauvois' film Of Gods and Men vervult me met grote vreugde. Dit enthousiasme is zeker verrassend, en ik wil hier graag uitleggen waarom deze film me zo heeft geraakt en waarom ik denk dat hij zoveel kijkers heeft geraakt. De grootste kracht van de film ligt in de ingetogenheid en het weloverwogen tempo. Geen bombastische toespraken, weinig muziek, lange takes waarin de camera blijft hangen op gezichten en gebaren, in plaats van een reeks snelle, afwisselende shots zoals in een filmtrailer.
In een hectische, lawaaierige wereld waar alles te snel gaat , laat deze film ons twee uur lang onderdompelen in een andere tijdsbeleving, een die aanzet tot introspectie. Sommigen zullen de film misschien niet boeiend vinden en zich zelfs een beetje vervelen, maar de meeste kijkers ervaren een diepgaande en verrijkende innerlijke reis. De monniken van Tibhirine, vertolkt door bewonderenswaardige acteurs, nemen ons mee in hun geloof en hun twijfels. En dit is de tweede grote kracht van de film: in tegenstelling tot elke manicheïstische benadering, toont hij ons de aarzelingen, de sterke punten en de zwakke punten van de monniken.
Met een opvallend realisme en de onschatbare steun van monnik Henri Quinson schetst Xavier Beauvois een portret van mannen die het tegenovergestelde zijn van Hollywood-superhelden: gekweld maar sereen, angstig maar vol zelfvertrouwen, en voortdurend twijfelend aan de wijsheid om te blijven op een plek waar ze elk moment vermoord kunnen worden. Deze monniken, wier levens zo anders zijn dan de onze, worden herkenbaar. Zowel gelovigen als niet-gelovigen worden geraakt door hun onwankelbare geloof en hun angsten; we begrijpen hun twijfels, we voelen hun diepe verbondenheid met deze plek en met de lokale bevolking.
Deze loyaliteit aan de dorpelingen te midden van wie ze leven, en die uiteindelijk de belangrijkste reden zal zijn voor hun weigering om te vertrekken, en daarmee voor hun tragische einde, vormt ongetwijfeld de derde kracht van deze film. Deze katholieke geestelijken hebben er immers voor gekozen om in een moslimland te wonen waar ze veel van houden, en ze onderhouden een vertrouwensband en vriendschap met de lokale bevolking, waarmee ze aantonen dat een botsing tussen beschavingen geenszins onvermijdelijk is. Wanneer mensen elkaar kennen, wanneer ze samenleven, verdwijnen angsten en vooroordelen, en kan ieder zijn of haar geloof belijden met respect voor dat van anderen.
Dit is wat de prior van het klooster, pater Christian de Chergé, op aangrijpende wijze verwoordt in zijn geestelijk testament, voorgelezen door Lambert Wilson aan het einde van de film, wanneer de monniken worden ontvoerd en hun tragische lot tegemoet gaan: "Mocht ik ooit – en het zou vandaag kunnen zijn – het slachtoffer worden van het terrorisme dat nu alle buitenlanders in Algerije lijkt te treffen, dan zou ik willen dat mijn gemeenschap, mijn Kerk, mijn familie zich herinneren dat mijn leven aan God en aan dit land is gewijd [...]. Ik heb lang genoeg geleefd om te weten dat ik medeplichtig ben aan het kwaad dat helaas in de wereld lijkt te heersen, en zelfs aan datgene wat mij blindelings zou kunnen treffen [...]. Ik zou graag, wanneer het zover is, dat moment van helderheid willen hebben dat mij in staat stelt om Gods vergeving en die van mijn medemensen te vragen, terwijl ik tegelijkertijd van harte iedereen vergeef die mij kwaad heeft gedaan [...]."
Het verhaal van deze monniken is niet alleen een getuigenis van geloof, maar ook een ware les in menselijkheid.