De wereld van religies nr. 61 – september/oktober 2013 –
Zoals Augustinus schreef in *Over het gelukkige leven* : " Het verlangen naar geluk is essentieel voor de mens; het is de drijfveer achter al onze daden. Het meest eerbiedwaardige, meest begrepen, meest helder begrepen en meest constante in de wereld is niet alleen dat we gelukkig willen zijn, maar dat we niets anders willen zijn dan dat. Dit is wat onze natuur ons oplegt. " Hoewel ieder mens naar geluk streeft, blijft de vraag of diepgaand en blijvend geluk hier op aarde kan bestaan. Religies bieden zeer verschillende antwoorden op deze vraag. De twee meest tegengestelde standpunten zijn naar mijn mening die van het boeddhisme en het christendom. Terwijl de hele leer van de Boeddha gebaseerd is op het nastreven van een staat van volmaakte sereniteit hier en nu, belooft die van Christus de gelovigen waarachtig geluk in het hiernamaals. Dit komt door het leven van de stichter – Jezus stierf op tragische wijze rond zijn 36e – maar ook door zijn boodschap: het Koninkrijk van God dat hij verkondigt, is geen aards koninkrijk, maar een hemels koninkrijk, en de zaligheid moet nog komen: " Zalig zijn zij die treuren, want zij zullen getroost worden " (Matteüs 5:5).
In een antieke wereld, ook binnen het jodendom, die er eerder op gebrand was om geluk in het hier en nu te zoeken, verlegde Jezus de focus van geluk duidelijk naar het hiernamaals. Deze hoop op een hemels paradijs zou de geschiedenis van het westerse christendom doordringen en soms tot extreme vormen leiden: radicale ascese en het verlangen naar martelaarschap, zelfkastijding en lijden in de zoektocht naar het Koninkrijk der Hemelen. Maar met Voltaires beroemde uitspraak – " Het paradijs is waar ik ben eeuw een opmerkelijke omkering van perspectief plaats in Europa : het paradijs hoefde niet langer in het hiernamaals te worden verwacht, maar moest op aarde worden bereikt, door rede en menselijke inspanning. Het geloof in het hiernamaals – en dus in een paradijs in de hemel – nam geleidelijk af, en de overgrote meerderheid van onze tijdgenoten begon geluk in het hier en nu te zoeken. De christelijke prediking onderging daardoor een complete transformatie. Na zozeer te hebben aangedrongen op de kwellingen van de hel en de vreugden van het paradijs, spreken katholieke en protestantse predikers nauwelijks meer over het hiernamaals.
De meest populaire christelijke stromingen – de evangelische en charismatische – hebben deze nieuwe realiteit volledig omarmd en beweren voortdurend dat geloof in Jezus het grootste geluk brengt, zelfs hier op aarde. En aangezien veel van onze tijdgenoten geluk gelijkstellen aan rijkdom, gaan sommigen zelfs zo ver dat ze gelovigen " economische voorspoed " op aarde beloven, dankzij hun geloof. Dit staat haaks op wat Jezus zei: " Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om het koninkrijk van God binnen te gaan " (Matteüs 19:24)! De diepe waarheid van het christendom ligt ongetwijfeld tussen deze twee uitersten: enerzijds de verwerping van het leven en morbide ascese – terecht veroordeeld door Nietzsche – in naam van het eeuwige leven of de angst voor de hel; anderzijds het uitsluitende nastreven van aards geluk. Uiteindelijk verachtte Jezus de genoegens van dit leven niet, noch beoefende hij enige vorm van zelfkastijding: hij hield ervan om te drinken, te eten en te delen met zijn vrienden. Hij wordt vaak gezien terwijl hij " van vreugde springt ". Maar hij stelde duidelijk dat opperste geluk niet in dit leven te vinden is. Hij verwerpt aards geluk niet, maar geeft prioriteit aan andere waarden: liefde, rechtvaardigheid en waarheid. Hij laat daarmee zien dat men zijn geluk hier op aarde kan opofferen en zijn leven kan geven uit liefde, om te strijden tegen onrecht of om trouw te blijven aan de waarheid. De hedendaagse getuigenissen van Gandhi, Martin Luther King Jr. en Nelson Mandela zijn krachtige voorbeelden hiervan. De vraag blijft: zal de gave van hun leven een rechtvaardige beloning vinden in het hiernamaals? Dit is de belofte van Christus en de hoop van miljarden gelovigen over de hele wereld.
Lees artikelen online van Le Monde des Religions: www.lemondedesreligions.fr