De wereld van religies nr. 57 – januari/februari 2013 –
Is het idee dat ieder individu zijn of haar eigen spirituele pad kan vinden werkelijk modern? Ja en nee. In het Oosten, ten tijde van Boeddha, vonden we veel zoekers naar het Absolute die op zoek waren naar een persoonlijk pad naar bevrijding. In het oude Griekenland en Rome boden mysterieculten en talloze filosofische scholen – van de Pythagoreanen tot de Neoplatonisten, inclusief de Stoïcijnen en Epicureërs – vele inwijdingspaden en paden naar wijsheid voor individuen die een goed leven nastreefden. De daaropvolgende ontwikkeling van grote beschavingen, elk gebaseerd op een religie die betekenis gaf aan het individuele en collectieve leven, zou het spirituele aanbod beperken. Niettemin zullen we binnen elke grote traditie altijd diverse spirituele stromingen aantreffen, die inspelen op een zekere diversiteit aan individuele verwachtingen. Binnen het christendom bieden de vele religieuze ordes dus een vrij breed scala aan spirituele perspectieven: van de meest contemplatieve, zoals de kartuizers of de karmelieten, tot de meest intellectuele, zoals de dominicanen of de jezuïeten, of zelfs die welke de nadruk leggen op armoede (franciscanen), de balans tussen werk en gebed (benedictijnen) of liefdadigheid (broeders en zusters van Sint Vincent de Paul, missionarissen van naastenliefde).
Naast degenen die betrokken waren bij het religieuze leven, ontwikkelden zich vanaf de late middeleeuwen ook lekenverenigingen, meestal binnen de invloedssfeer van de grote religieuze ordes, ook al werden deze niet altijd goed ontvangen door de instelling, zoals blijkt uit de vervolging van de begijnen. Hetzelfde fenomeen is te vinden in de islam met de ontwikkeling van talrijke soefi-broederschappen, waarvan sommige eveneens werden vervolgd. De joodse mystieke gevoeligheid vond uitdrukking in de geboorte van de kabbala, en een grote diversiteit aan spirituele scholen en bewegingen bleef bestaan in Azië. De moderniteit bracht twee nieuwe elementen met zich mee: de achteruitgang van de collectieve religie en de vermenging van culturen. Dit leidde tot nieuwe spirituele syncretismen, verbonden aan de persoonlijke aspiraties van elk individu op zoek naar betekenis, en tot de ontwikkeling van een seculiere spiritualiteit die zich uitdrukt buiten elk religieus geloof of elke religieuze praktijk. Deze situatie is niet geheel onge unprecedented, aangezien ze doet denken aan die van de Romeinse oudheid, maar de vermenging van culturen is veel intensiever (iedereen heeft tegenwoordig toegang tot het volledige spirituele erfgoed van de mensheid), en we zijn ook getuige van een ware democratisering van de spirituele zoektocht die niet langer alleen een sociale elite aangaat.
Maar te midden van al deze transformaties blijft één essentiële vraag overeind: moet ieder individu het spirituele pad zoeken, en kan hij of zij dat pad vinden, dat hem of haar in staat stelt zichzelf ten volle te ontplooien? Mijn antwoord is ongetwijfeld ja. Gisteren, net als vandaag, is het spirituele pad de vrucht van een persoonlijke reis, en deze reis heeft meer kans van slagen als ieder mens een pad zoekt dat past bij zijn of haar gevoeligheid, talenten, ambities, verlangens en vragen. Natuurlijk raken sommige mensen verdwaald in de enorme verscheidenheid aan paden die ons tegenwoordig ter beschikking staan. "Wat is het beste spirituele pad?" werd de Dalai Lama ooit gevraagd. Het antwoord van de Tibetaanse leider: "Het pad dat je een beter mens maakt." Dit is zeker een uitstekend criterium voor onderscheidingsvermogen.
http://www.lemondedesreligions.fr/mensuel/2013/57/