Le Monde des religies, maart-april 2009 —
De crisis die ontstond door het besluit van Benedictus XVI om de excommunicatie op te heffen van de vier bisschoppen die in 1988 door aartsbisschop Lefebvre waren gewijd, is nog lang niet voorbij. Niemand kan de paus verwijten dat hij zijn plicht doet door te proberen schismatici die daarom vragen, weer in de Kerk op te nemen. Het probleem ligt echter elders. Er was natuurlijk de samenloop van deze aankondiging met de publicatie van de verwerpelijke Holocaustontkenningen van een van hen, bisschop Williamson. Het feit dat de Romeinse Curie het niet nodig achtte de paus op de hoogte te stellen van de standpunten van deze extremist, die al sinds november 2008 bekend waren bij ingewijden, is al een slecht teken. Het feit dat Benedictus XVI de opheffing van de excommunicatie (gepubliceerd op 24 januari) niet afhankelijk maakte van een onmiddellijke intrekking van dergelijke opmerkingen (die al op 22 januari openbaar waren), en dat het een week duurde voordat de paus een duidelijke verklaring over de kwestie aflegde, is eveneens zorgwekkend. Niet dat hij verdacht kan worden van samenzwering met fundamentalistische antisemieten – hij herhaalde op 12 februari zeer duidelijk dat "de Kerk zich ten zeerste en onherroepelijk inzet voor de afwijzing van antisemitisme" – maar zijn uitstelgedrag wekte de indruk dat hij de herintegratie van fundamentalisten tot een absolute, bijna verblindende prioriteit had gemaakt, en weigerde te zien dat de meeste van deze verstokte aanhangers nog steeds vastzitten in standpunten die lijnrecht tegenover de Kerk staan zoals die door het Tweede Vaticaans Concilie is gevestigd.
Door de excommunicatie op te heffen en een integratieproces in gang te zetten dat de Priesterbroederschap Sint Pius X een bijzondere status binnen de Kerk moest geven, geloofde de paus ongetwijfeld dat de laatste discipelen van aartsbisschop Lefebvre uiteindelijk zouden veranderen en de openheid naar de wereld zouden aanvaarden die door het Tweede Vaticaans Concilie werd bepleit. De traditionalisten dachten er precies andersom over. Bisschop Tissier de Mallerais, een van de vier bisschoppen die door aartsbisschop Lefebvre waren gewijd, verklaarde enkele dagen na de opheffing van de excommunicatie in een interview met de Italiaanse krant La Stampa: "We zullen onze standpunten niet veranderen, maar we zijn van plan Rome te bekeren, dat wil zeggen, het Vaticaan naar onze standpunten toe te trekken." Zes maanden eerder had dezelfde prelaat in het Amerikaanse tijdschrift *The Angelus* dat de prioriteit van de Priesterbroederschap Sint Pius X "onze volharding in het verwerpen van de dwalingen van het Tweede Vaticaans Concilie" en voorspelde hij de komst van "islamitische republieken" in Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland en Nederland. En in Rome staat het einde van het katholicisme centraal, een "georganiseerde afvalligheid met het jodendom". De Priesterbroederschap Sint Pius X staat nu op de rand van een implosie, zo uiteenlopend zijn de standpunten over de beste strategie ten opzichte van Rome. Eén ding is zeker: de meeste van deze sektarische extremisten zijn niet van plan afstand te doen van wat de basis vormt van hun identiteit en hun strijd van de afgelopen veertig jaar: het verwerpen van de principes van openheid naar de wereld, godsdienstvrijheid en dialoog met andere religies, zoals bepleit door het Concilie. Hoe kan de paus enerzijds deze fanatici koste wat kost in de Kerk willen opnemen, en anderzijds de dialoog met andere christelijke denominaties en niet-christelijke religies willen nastreven? Johannes Paulus II had de helderheid van visie om ondubbelzinnig te kiezen, en het was in feite de ontmoeting in Assisi in 1986 met andere religies die de druppel was die de emmer deed overlopen en aartsbisschop Lefebvre ertoe aanzette met Rome te breken. Sinds zijn verkiezing heeft Benedictus XVI talloze gebaren gemaakt richting fundamentalisten en blijft hij de oecumenische en interreligieuze dialoog ondermijnen. Het is begrijpelijk dat er grote onrust heerst onder veel katholieken, waaronder de bisschoppen, die gehecht zijn aan de geest van dialoog en tolerantie van een concilie dat voor eens en voor altijd wilde breken met de antimoderne geest van het onbuigzame katholicisme, dat secularisme, oecumenisme, gewetensvrijheid en mensenrechten ronduit verwierp.
Ter gelegenheid van haar vijfjarig bestaan presenteert Le Monde des Religions een nieuw format, dat de krant zowel qua vorm (nieuwe lay-out, meer illustraties) als inhoud verder ontwikkelt: een uitgebreider dossier met bibliografische referenties, meer filosofie onder leiding van André Comte-Sponville, een nieuwe lay-out – de rubrieken 'Geschiedenis' en 'Spiritualiteit' maken plaats voor de rubrieken 'Kennis' en 'Ervaring' – en nieuwe rubrieken: 'Interreligieuze Dialoog', '24 uur in het leven van...', '3 Sleutels tot het begrijpen van het denken van...', 'De Kunstenaar en het Heilige'; een nieuwe literaire column van Leili Anvar; en meer pagina's gewijd aan cultureel nieuws met betrekking tot religie (film, theater, tentoonstellingen).