Le Monde des religies, november-december 2005 —
Hoewel ik liever niet in deze rubriek een werk bespreek waaraan ik heb meegeschreven, kan ik het niet laten om iets te zeggen over het nieuwste boek van Abbé Pierre, dat zeer actuele onderwerpen aansnijdt en waarschijnlijk sterke emoties zal oproepen. Bijna een jaar lang heb ik de reflecties en vragen van de stichter van Emmaus verzameld over een breed scala aan thema's – van religieus fanatisme tot het probleem van het kwaad, inclusief de Eucharistie en de erfzonde.
Van de achtentwintig hoofdstukken zijn er vijf gewijd aan vragen over seksuele moraal. Gezien de strenge standpunten van Johannes Paulus II en Benedictus XVI op dit gebied, lijken de opmerkingen van Abbé Pierre revolutionair. Toch, als men zijn woorden zorgvuldig leest, blijft de stichter van Emmaus tamelijk gematigd. Hij spreekt zijn steun uit voor de wijding van gehuwde mannen, maar benadrukt met klem de noodzaak van het gewijde celibaat. Hij veroordeelt homohuwelijken niet, maar wenst dat het huwelijk een sociale instelling blijft die is voorbehouden aan heteroseksuelen. Hij gelooft dat Jezus, als volledig mens, noodzakelijkerwijs de kracht van seksueel verlangen voelde, maar hij stelt ook dat niets in het Evangelie ons in staat stelt te bepalen of hij eraan toegegeven heeft. Ten slotte, op een enigszins ander maar even gevoelig punt, wijst hij erop dat er geen doorslaggevend theologisch argument lijkt te bestaan tegen de wijding van vrouwen en dat deze kwestie voornamelijk voortkomt uit de evolutie van de opvattingen, die tot op de dag van vandaag gekenmerkt worden door een zekere minachting voor het 'zwakkere geslacht'.
Als de opmerkingen van Abbé Pierre beroering zullen veroorzaken binnen de katholieke kerk, is dat niet omdat ze het morele relativisme van onze tijd goedpraten (wat een zeer oneerlijke beschuldiging zou zijn), maar omdat ze een discussie openen over het werkelijk taboeonderwerp seksualiteit. En juist omdat dit debat door Rome was bevroren, zijn de opmerkingen en vragen van Abbé Pierre cruciaal voor sommigen en verontrustend voor anderen. Ik was getuige van dit debat in Emmaus zelf, vóór de publicatie van het boek, toen Abbé Pierre het manuscript deelde met de mensen om hem heen. Sommigen waren enthousiast, anderen ongemakkelijk en kritisch. Ik wil hier ook graag mijn waardering uitspreken voor de verschillende leiders van Emmaus die, ongeacht hun mening, de beslissing van hun oprichter om het boek in zijn huidige vorm te publiceren, respecteerden. Tegen een van hen, die zich zorgen maakte over de aanzienlijke ruimte die in het boek aan seksualiteitsvraagstukken werd besteed – en vooral over de berichtgeving in de media – wees Abbé Pierre erop dat deze vragen over seksuele moraal uiteindelijk slechts een kleine plaats innemen in de Evangeliën. Maar juist omdat de Kerk zoveel waarde hechtte aan deze vragen, voelde hij zich genoodzaakt ze aan te kaarten, aangezien veel christenen en niet-christenen geschokt waren door de onbuigzame standpunten van het Vaticaan over kwesties die niet tot de fundamenten van het geloof behoren en een oprecht debat verdienen.
Ik ben het volledig eens met het standpunt van de oprichter van Emmaus. Ik zou daaraan willen toevoegen: als de Evangeliën – waaraan we dit nummer wijden – niet op deze vragen ingaan, is dat omdat hun primaire doel niet is om een individuele of collectieve moraal vast te stellen, maar om ieders hart te openen voor een afgrond die in staat is hun leven te transformeren en een nieuwe richting te geven. Is de Kerk, door zich te veel te richten op dogma's en normen ten koste van het eenvoudigweg verkondigen van Jezus' boodschap van "Wees barmhartig" en "Oordeel niet", voor veel van onze tijdgenoten niet een echt obstakel geworden voor het ontdekken van de persoon en de boodschap van Christus? Niemand is wellicht beter geplaatst om zich hierover zorgen te maken dan Abbé Pierre, die al zeventig jaar een van de beste getuigen van de evangelieboodschap is.
*Abbé Pierre, met Frédéric Lenoir, "Mijn God... Waarom?" Korte meditaties over het christelijk geloof en de zin van het leven, Plon, 27 oktober 2005.