Psychologies Magazine, juli 2001 —
Elke zomer besteden tienduizenden Fransen een paar dagen aan de zorg voor hun "ziel". De gastenverblijven van katholieke kloosters zitten vol – soms moet je meer dan een jaar van tevoren reserveren – en de ongeveer tweehonderd boeddhistische centra in Frankrijk zijn volledig volgeboekt.
Dit enthousiasme is geen voorbijgaande hype. Het fenomeen is in de loop der jaren gegroeid en weerspiegelt, daar ben ik van overtuigd, een oprechte behoefte. In tegenstelling tot wat men zou denken, is een aanzienlijk deel van degenen die deze retraites ondernemen geen praktiserend katholiek, of zelfs geen gelovige. De behoefte die wordt geuit is niet per se "religieus". Het is eerder een behoefte om afstand te nemen; om innerlijke vernieuwing te vinden; om niet alleen het fysieke lichaam, maar ook het diepste wezen op te laden. Oude filosofen beweerden dat men niet kan filosoferen zonder "naar zichzelf terug te keren", wat stilte en eenzaamheid vereist. "Trek je terug in jezelf, en je zult daar je welzijn vinden," zei Epictetus.
Deze behoefte aan reflectie wordt des te sterker gevoeld, omdat de 'buitenwereld' in onze huidige levensstijl zoveel van onze tijd opslokt. Constant gebombardeerd door familie, vrienden, sociaal leven, werk, vrijetijdsbesteding en televisie, hoeveel tijd besteden we dagelijks aan alleen zijn met onszelf, in ware innerlijke stilte? Toch is deze dagelijkse tijd voor herstel net zo essentieel voor onze geest als eten, slapen en ademhalen voor ons lichaam. Waarom? Omdat onze geest ruimte nodig heeft. Te veel verstrikt in gedachten en zorgen, blootgesteld aan een veelheid aan externe prikkels, verstikt hij. Daardoor verliezen we helderheid, onderscheidingsvermogen en innerlijke rust. We worden gemakkelijk een prooi van onze emoties: het kleinste ding irriteert ons, we lijden aan angst en vrees, we zijn rusteloos.
Deze zorgen knagen aan ons, we slapen slecht, onze relaties met anderen verslechteren en we belanden in een vicieuze cirkel van stress. Toch hebben mensen al eeuwenlang technieken ontwikkeld waarmee de geest kan 'ademen' en de rust kan terugvinden die hij nodig heeft. De basisprincipes van meditatie zijn eenvoudig. Kies een geschikte plek en tijd om ongestoord te mediteren: een slaapkamer, een tuin, een gebedsruimte. De ochtend, voordat je aan je activiteiten begint, is het beste moment. Ook de houding is belangrijk. De zittende houding, met gekruiste benen, eventueel met een kussen ter ondersteuning, is het meest geschikt: het is comfortabel, laat het lichaam spanning loslaten en bevordert volgens oosterse tradities de stroom van subtiele energieën. Ten slotte moet je de geest toestaan 'aanwezig' te zijn. Dit bereik je door gedachten voorbij te laten stromen, ze te observeren zonder eraan vast te klampen en je aandacht op je ademhaling te richten. Hoewel de geest in het begin misschien afgeleid en onrustig is, bereik je geleidelijk aan mentale rust en een 'bewuste aanwezigheid', zoals boeddhisten dat noemen, waardoor de geest zichzelf kan vinden en alle ruimte kan innemen die hij nodig heeft. Ook al heb je maar tien of vijftien minuten per dag beschikbaar, het is cruciaal om deze oefening dagelijks te doen.
Ik had het geluk zo'n twintig jaar geleden te leren mediteren, en ik kan getuigen van de onschatbare waarde van die dertig minuten die ik elke dag besteed aan het cultiveren van deze innerlijke ruimte. Het is een geleidelijk proces waarbij, beetje bij beetje, dag na dag, de intensiteit van verstorende emoties afneemt en de innerlijke rust toeneemt. Vanuit deze intieme stilte kunnen gelovigen zich dieper met God verbinden in gebed, en kunnen boeddhisten diepgaander mediteren om wijsheid en het natuurlijke licht van de geest te laten groeien. Maar zonder zo ver te gaan op religieus niveau, kan iedereen al innerlijke ontspanning en sereniteit vinden in deze eenvoudige dagelijkse oefening. Het is van onschatbare waarde... en zo gratis als de lucht die we inademen.
Juli 2001