Psychologies Magazine, december 2002 —
De kerstbomen en slingers in de etalages herinneren ons eraan dat Kerstmis eraan komt. We beginnen cadeaus te kopen en onze huizen te versieren, maar slechts weinigen, zelfs onder praktiserende christenen, begrijpen de diepe spirituele betekenis van dit religieuze feest dat aan de basis staat van de westerse kalender. We weten allemaal dat ruim tweeduizend jaar geleden een zekere Jezus, zoon van Jozef en Maria, in Galilea werd geboren en dat zijn discipelen hem na zijn dood beschouwden als de "eniggeboren Zoon" van God. We denken daarbij aan de legendarische verhalen rond zijn geboorte in een stal, de aanwezigheid van de Wijzen, de herders en de engelen.
Maar het vieren van Kerstmis gaat niet alleen over het eren van de geboorte van Jezus Christus. Voor de theologen van het vroege christendom weerspiegelt de geboorte van de "Zoon van God" een wedergeboorte: die van God in het hart van ieder mens. Als Christus in de wereld kwam, was dat zodat ieder mens toegang zou hebben tot het goddelijke leven, wat de heilige Irenaeus samenvat in deze bewonderenswaardige zin: "God werd mens opdat de mens God zou worden." Christenen spreken dus van een "wedergeboorte" die plaatsvindt door de "genade" van God, wanneer iemand zijn hart voor Hem opent. Jezus legt dit uit aan Nicodemus, een schriftgeleerde: "Want wie niet wedergeboren wordt, kan het koninkrijk van God niet zien" (Johannes 3:3). De apostel Paulus verbindt deze wedergeboorte met een 'bekering', dat wil zeggen een verandering van leven: 'U moet de oude levenswijze en de bedorven mens afleggen, die door zijn eigen begeerten bedorven wordt, om vernieuwd te worden in de geest van uw gezindheid en de nieuwe mens aan te trekken' (Efeziërs 4:22).
Het idee dat we wedergeboren moeten worden door spirituele vernieuwing is aanwezig in vrijwel alle religieuze tradities van de mensheid, zelfs in die tradities die geen verwijzing maken naar een persoonlijke God en Zijn genade. De fundamentele ervaring van ontwaking van de Boeddha vormt het archetype bij uitstek van een innerlijke wedergeboorte, waarin de sluier van onwetendheid wordt weggerukt. Deze transformerende ervaring kan plotseling plaatsvinden, zoals bij Shakyamuni Boeddha, of geleidelijk, door opeenvolgende 'verlichtingen'. Of ze nu plotseling of geleidelijk plaatsvinden, deze innerlijke wedergeboortes stellen ons in staat de illusies en valkuilen van ons ego te overstijgen, ons diepgaand te verzoenen met onszelf, met anderen en met de wereld. En dit geldt ongeacht de tegenslagen die we tegenkomen. Dit wordt treffend verwoord door Etty Hillesum, de jonge Joodse vrouw die op 30 november 1943 in Auschwitz om het leven kwam. In haar laatste brief, gedateerd 18 augustus 1943 (in “An Interrupted Life: Diary”, Seuil, 1995), schreef ze: “Mijn hart is sinds mijn aankomst hier groter geworden, levendiger en vrediger tegelijk, en ik heb het gevoel dat mijn innerlijke rijkdom steeds groter wordt.”
December 2002